Tiếng Việt 
Case study xuất nhập khẩu
Tranh chấp từ chối nhận hàng: Hợp đồng giấy gói kẹo CIF Hải Phòng (1994–1996)
Người bán Singapore (Nguyên đơn) — Người mua Việt Nam (Bị đơn)
Hàng hóa
Giấy gói kẹo
in nhãn và tên cụ thể
Điều kiện giao hàng
CIF Hải Phòng
giao từng đợt
Người mua bồi thường
77.705 USD
(kèm điều kiện giao hàng)
Người bán bồi thường
284.577.200 VND
(đòi 901.447.000 VND)
Nội dung bài viết
1. Hiểu nhanh các thuật ngữ trong vụ việc
Vụ này xoay quanh bốn khái niệm. Người trong nghề có thể bỏ qua phần này.
| L/C Letter of Credit Thư tín dụng |
Cam kết của ngân hàng người mua sẽ trả tiền cho người bán khi người bán xuất trình đủ bộ chứng từ đúng quy định. Người mua “mở L/C” tức là yêu cầu ngân hàng phát hành cam kết này. Trong vụ việc, mở L/C vừa là nghĩa vụ thanh toán, vừa là tín hiệu để người bán bắt đầu sản xuất và giao hàng — thời hạn giao hàng tính 20 ngày kể từ khi mở L/C. |
| Annex Phụ lục hợp đồng |
Văn bản ký kèm hợp đồng khung, chốt chi tiết cho từng đợt giao: số lượng, trị giá, thời hạn. Hợp đồng khung nêu nguyên tắc chung, còn Annex mới là thứ ràng buộc cụ thể từng đợt hàng. |
| CIF Cost, Insurance, Freight |
Điều kiện giao hàng theo Incoterms: người bán chịu tiền hàng, phí bảo hiểm và cước vận chuyển đến cảng đến (ở đây là Hải Phòng). Rủi ro với hàng hóa chuyển sang người mua từ khi hàng được xếp lên tàu tại cảng đi. |
| Bất khả kháng Force majeure |
Sự kiện khách quan, không lường trước và không khắc phục được, cho phép bên vi phạm được miễn trách nhiệm. Đây chính là điều người mua viện dẫn và bị trọng tài bác. |
2. Bối cảnh hợp đồng
Ngày 29/6/1994, Nguyên đơn (người bán Singapore) và Bị đơn (người mua Việt Nam) ký hợp đồng mua bán giấy gói kẹo có in nhãn và tên cụ thể, theo điều kiện CIF Hải Phòng, giao hàng từng đợt. Cơ chế vận hành:
- Mở L/C và giao hàng đợt một: theo Annex 1.
- Mở L/C và giao hàng đợt hai và các đợt khác: Bị đơn sẽ thông báo cho Nguyên đơn bằng telex hoặc fax.
- Thời gian giao hàng là 20 ngày sau khi mở L/C.
Thực hiện hợp đồng, hai bên đã ký Annex 1 và Annex 2, đã tiến hành giao hàng và trả tiền đợt một và đợt hai.
3. Diễn biến tranh chấp
| 11/02/1995 | Nguyên đơn fax cho Bị đơn, báo đã sản xuất xong lô hàng trị giá 77.705 USD và yêu cầu Bị đơn mở L/C để giao hàng tiếp. |
| 17/05/1995 | Bị đơn telex đồng ý nhận lô hàng đó làm hai lần: lần đầu vào giữa tháng 6/1995, lần hai sau lần đầu. |
| 19/06/1995 | Bị đơn điện từ chối nhận lô hàng, lý do: kẹo không bán được trên thị trường Hà Nội, lượng kẹo đã sản xuất rất lớn, dây chuyền sản xuất kẹo ngừng hoạt động nên không thể nhập khẩu giấy gói kẹo nữa. Lô hàng vẫn nằm lại trong kho Nguyên đơn. |
| 31/12/1996 | Nguyên đơn khởi kiện đòi bồi thường thiệt hại. |
Nguyên đơn đòi ba khoản:
- 83.185 USD trị giá lô hàng đã sản xuất xong chờ giao nhưng bị từ chối nhận;
- 39.989 USD trị giá số nguyên liệu dự trữ trong kho nhằm thực hiện hợp đồng;
- 20.000 USD chi phí chung như chi phí pháp lý, chi phí cho mất thời gian.
Bị đơn kiện lại, đòi bồi thường do giao chậm và giao thiếu hai đợt trước:
- Đợt một: 398.862.000 VND, theo Biên bản xác định tổn thất lập giữa Bị đơn và Xí nghiệp sản xuất kẹo trực thuộc Bị đơn.
- Đợt hai: 502.585.000 VND, theo Biên bản xác định tổn thất lập giữa Bị đơn và Xí nghiệp sản xuất kẹo.
4. Trọng tài xem xét
4.1. Việc từ chối nhận hàng của Bị đơn
Trọng tài xuất phát từ vai trò của các Annex: hai bên đã ký Annex 1 và Annex 2, và trên cơ sở đó mới mở L/C và giao hàng hai đợt. Như vậy các Annex là căn cứ để mở L/C và giao hàng từng đợt. Theo đúng cơ chế này, để mở L/C và giao hàng đợt ba, hai bên phải ký Annex 3.
Hai bên chưa ký Annex 3. Nhưng bằng fax đề nghị giao lô hàng đợt ba trị giá 77.705 USD và telex ngày 17/5/1995 đồng ý mua lô hàng này, nhận hàng giao hai lần, trọng tài kết luận giữa các bên đã có thỏa thuận mua lô hàng thứ ba. Từ đó, Bị đơn có nghĩa vụ mở L/C và nhận lô hàng.
Việc Bị đơn từ chối nhận lô hàng đợt ba bằng telex ngày 19/6/1995 là vi phạm thỏa thuận mua bán đợt ba. Lý do kẹo không bán được trên thị trường Hà Nội, lượng kẹo tồn lớn, dây chuyền ngừng hoạt động không được chấp nhận là căn cứ miễn trách, vì đó không phải trường hợp bất khả kháng và cũng không do lỗi của Nguyên đơn.
4.2. Số tiền thiệt hại Nguyên đơn đòi
83.185 USD trị giá lô hàng bị từ chối nhận. Trọng tài nêu nguyên tắc chung trước: muốn được bồi thường, Nguyên đơn phải chứng minh thiệt hại và xuất trình chứng từ làm bằng chứng. Ở đây Nguyên đơn không chứng minh thiệt hại thực tế phát sinh, mà lấy luôn trị giá lô hàng bị từ chối làm thiệt hại để đòi.
Nguyên tắc thông thường khi người mua từ chối nhận hàng
Người bán có quyền và phải bán lô hàng đó cho người khác. Bán được giá cao hơn giá hợp đồng thì người bán được hưởng; bán thấp hơn thì có quyền đòi người mua bồi thường phần chênh lệch, cộng các chi phí phát sinh như lưu kho, chi phí liên quan đến việc bán lại. Người bán không có quyền đòi bồi thường toàn bộ trị giá lô hàng.
Vì sao vụ này là ngoại lệ
Giấy gói kẹo sản xuất ra đã mang nhãn và tên cụ thể, nên Nguyên đơn không thể bán cho ai khác — không ai sử dụng được, trừ Bị đơn. Vì thế Nguyên đơn có quyền đòi toàn bộ trị giá lô hàng, với điều kiện phải giao lô hàng đó cho Bị đơn.
Vì lô hàng còn nằm trong kho Nguyên đơn, trọng tài buộc Bị đơn bồi thường trị giá lô hàng là 77.705 USD chứ không phải 83.185 USD như Nguyên đơn đòi; đồng thời buộc Nguyên đơn phải giao lô hàng ứng với 77.705 USD theo điều kiện CIF Hải Phòng cho Bị đơn, trừ khi Bị đơn không muốn nhận lô hàng này nữa.
39.989 USD nguyên liệu dự trữ trong kho. Theo bản fax ngày 15/9/1996 của chính Nguyên đơn gửi Bị đơn, số nguyên liệu trị giá 39.989 USD đã được dùng để sản xuất ra thành phẩm trị giá 77.705 USD nhưng chưa giao được. Trị giá nguyên liệu như vậy đã nằm trong trị giá lô hàng bị từ chối nhận, nên yêu cầu này bị bác.
20.000 USD chi phí chung. Chi phí pháp lý như tư vấn, thuê luật sư thì Nguyên đơn có quyền đòi, nhưng Nguyên đơn không xuất trình chứng từ chứng minh và cũng không chỉ ra được chi phí cụ thể là bao nhiêu trong số 20.000 USD. Còn “chi phí do mất thời gian” là chi phí gì, gồm bao nhiêu, Nguyên đơn không chứng minh được cả trong hồ sơ kiện lẫn tại phiên xét xử. Yêu cầu bị bác.
4.3. Việc giao hàng chậm của Nguyên đơn
| Đợt | Hạn giao | Thực tế | Giao thiếu |
| Đợt một (Annex 1) |
22/8/1994 | Theo các vận đơn: 9/9, 16/9, 3/10 và 18/10/1994. Lô cuối cùng về đến Hải Phòng ngày 9/11/1994. | 5.820 USD |
| Đợt hai (Annex 2) |
25/2/1995 | Lô đầu ngày 9/2/1995 trị giá 20.628 USD; lô thứ hai ngày 19/3/1995 trị giá 8.395 USD — lô thứ hai chậm 24 ngày, giao không đồng bộ. | 11.641 USD |
Về đợt một, tại phiên họp xét xử Nguyên đơn trình bày nguyên nhân giao chậm là do Bị đơn đề nghị tăng lượng hàng. Trọng tài không chấp nhận lý do này là căn cứ miễn trách, vì Nguyên đơn không có văn bản đồng ý tăng số lượng và hai bên cũng không sửa đổi số lượng của Annex 1. Nguyên đơn cũng từng giải thích rằng theo thỏa thuận, sau khi mở L/C mới cho sản xuất hàng, nên xin cáo lỗi về sự chậm trễ và giao thiếu.
Về đợt hai, giao chậm và giao thiếu mà không chứng minh được có căn cứ miễn trách thì Nguyên đơn phải chịu trách nhiệm về thiệt hại phát sinh.
4.4. Số tiền thiệt hại Bị đơn đòi
Trọng tài không căn cứ vào Biên bản xác định tổn thất do Bị đơn lập với xí nghiệp trực thuộc của mình, mà xét các tài liệu, kế hoạch sản xuất, hợp đồng bán kẹo cho khách hàng nội địa và chứng từ do các bên xuất trình:
| Đợt | Bị đơn đòi | Trọng tài xác định |
| Đợt một | 398.862.000 VND | 57.380.200 VND — chỉ ngừng sản xuất 6 ngày, không sản xuất được 11.720 kg kẹo để giao đủ cho khách hàng nội địa |
| Đợt hai | 502.585.000 VND | 227.197.000 VND — không thực hiện được kế hoạch sản xuất và tiêu thụ trong 30 ngày, không sản xuất được 47.620 kg kẹo |
5. Phán quyết
- Buộc Bị đơn bồi thường cho Nguyên đơn 77.705 USD; đồng thời buộc Nguyên đơn giao lô hàng ứng với số tiền đó theo điều kiện CIF Hải Phòng, trừ khi Bị đơn không muốn nhận lô hàng này nữa.
- Buộc Nguyên đơn bồi thường cho Bị đơn 284.577.200 VND (57.380.200 VND + 227.197.000 VND).
- Bác yêu cầu đòi 39.989 USD và 20.000 USD của Nguyên đơn, bác các yêu cầu còn lại của Bị đơn.
6. Bình luận và bài học
Lý do thoái thác trách nhiệm phải được kiểm tra bằng hợp đồng và luật áp dụng
Khi vi phạm hợp đồng, bên vi phạm luôn nêu ra các lý do để thoái thác trách nhiệm, cả chủ quan lẫn khách quan. Bên bị vi phạm phải căn cứ vào hợp đồng và luật áp dụng để bác những lý do đòi miễn trách không xác đáng. Chỉ khi việc vi phạm do chính những căn cứ miễn trách quy định trong hợp đồng hoặc trong luật gây nên thì bên vi phạm mới được miễn trách nhiệm.
Đòi bồi thường thì phải có chứng từ
Thiệt hại đòi bồi thường phải có thực và xác định được, phải có tài liệu, chứng từ chứng minh. Không có chứng từ thì yêu cầu bị bác — như khoản 20.000 USD chi phí chung trong vụ này.
Đòi quá cao thì tự chịu phí trọng tài phần chênh
Chỉ nên đòi những thiệt hại thực tế, hợp lý; không kê khai thiệt hại ước lượng. Bị đơn đòi 901.447.000 VND nhưng chỉ được chấp nhận 284.577.200 VND, và còn phải tự chịu phần phí trọng tài tương ứng với số tiền không được đáp ứng.
Hàng in nhãn riêng: rủi ro nằm hết ở phía người mua
Với hàng hóa thông thường, người mua từ chối nhận thì người bán phải bán lại và chỉ đòi được phần chênh lệch cùng chi phí phát sinh. Nhưng với hàng in nhãn, in tên riêng, người bán đòi được toàn bộ trị giá lô hàng. Trước khi đặt loại hàng này, người mua cần chắc chắn về kế hoạch tiêu thụ của mình.
Annex là cơ sở pháp lý, nhưng fax và telex cũng là bằng chứng
Hai mặt của cùng một bài học: thay đổi số lượng mà không sửa Annex thì không được công nhận — người bán vẫn bị coi là giao chậm, giao thiếu. Ngược lại, dù Annex 3 chưa ký, fax và telex trao đổi giữa hai bên vẫn đủ để trọng tài kết luận đã hình thành thỏa thuận mua bán đợt ba. Mọi trao đổi qua fax, telex, email đều có thể trở thành chứng cứ — theo cả hai chiều.
📌 Nguồn tham khảo: VIAC – 50 phán quyết trọng tài quốc tế chọn lọc (1994–1996). Phán quyết: “Tranh chấp về việc từ chối nhận hàng trong hợp đồng bán giấy gói kẹo”.
Để biết thêm các tình huống tranh chấp về xuất nhập khẩu và logistics, xem Tại đây
Hãy liên lạc ngay với HP Toàn Cầu nếu bạn muốn được tư vấn về thuế và thủ tục xuất nhập khẩu hoặc để nhận báo giá, dự toán thời gian vận chuyển
Công ty TNHH HP Toàn Cầu
Nhà cung cấp Dịch vụ Vận chuyển quốc tế, thủ tục hải quan và giấy phép xuất nhập khẩu!
Địa chỉ: Số 13, LK3 – NO03 – Khu đô thị Văn Khê – Phường Hà Đông – Hà Nội
Website: hptoancau.com
Email: info@hptoancau.com
Điện thoại: 024 3 73008608/ Hotline:0886115726 – 0984870199
hoặc yêu cầu báo giá theo link
Lưu ý:
– Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, trước khi sử dụng, bạn nên liên lạc HP Toàn Cầu để update nội dung cập nhật mới nhất(nếu có)
