Tranh chấp khi tuyến đường vận chuyển bị cản trở theo hợp đồng CIF

Án lệ Tsakiroglou v. Noblee Thorl: Tranh chấp CIF Hamburg 1956 và sự kiện Kênh đào Suez

Bối cảnh hợp đồng

Năm 1956, một doanh nghiệp Sudan ký hợp đồng bán đậu phộng (groundnuts) cho một doanh nghiệp Đức theo điều kiện CIF Hamburg, giao hàng trong thời gian từ tháng 11 đến tháng 12/1956.

Hợp đồng quy định:

• Nếu có sự kiện bất khả kháng, thời hạn giao hàng được kéo dài tối đa hai tháng;

• Sau đó, nếu vẫn không thực hiện được thì hợp đồng bị hủy bỏ.

Đúng thời điểm giao hàng, Kênh đào Suez – tuyến vận tải quốc tế quen thuộc – bị đóng do chiến tranh Suez (Anh và Pháp tấn công Ai Cập). Người bán cho rằng không thể thực hiện hợp đồng, bởi tuyến đường vận chuyển chính đã bị chặn.

Diễn biến tranh chấp

Người mua lập luận rằng:

• Hợp đồng không hề quy định việc bắt buộc phải vận chuyển qua Kênh đào Suez;

• Vẫn có thể thực hiện hợp đồng bằng cách đi tuyến vòng qua Mũi Hảo Vọng (Cape of Good Hope), dù xa và tốn kém hơn.

Người bán từ chối, cho rằng chi phí tăng gấp đôi làm cho hợp đồng không thể thực hiện, và viện dẫn điều khoản bất khả kháng để hủy.

Vụ việc được đưa ra trọng tài và sau đó được tòa án Anh thụ lý, nổi tiếng với tên án lệ:
Tsakiroglou & Co Ltd v Noblee Thorl GmbH [1962] AC 93.

Phán quyết

Tòa án kết luận:

• Việc Suez bị đóng không làm cho hợp đồng trở nên không thể thực hiện.

• Người bán CIF vẫn có nghĩa vụ tìm tuyến đường thay thế hợp lý để giao hàng, ở đây là tuyến vòng Mũi Hảo Vọng.

• Hợp đồng không quy định cụ thể tuyến Suez, do đó việc phải đi tuyến khác không làm thay đổi bản chất nghĩa vụ.

• Người bán không thể viện dẫn bất khả kháng vì sự kiện này liên quan đến “bốc hàng” (loading), trong khi thực tế, hàng vẫn có thể được bốc lên tàu và vận chuyển bằng tuyến khác.

Do đó, người bán bị coi là vi phạm hợp đồng vì từ chối giao hàng.

Bài học pháp lý

1. CIF và nghĩa vụ vận tải: Người bán phải ký hợp đồng vận tải hợp lý để đảm bảo hàng hóa được đưa đến cảng đích, kể cả khi tuyến thường lệ bị gián đoạn.

2. Frustration / Bất khả kháng: Chỉ được chấp nhận khi hợp đồng hoàn toàn không thể thực hiện. Việc chi phí tăng không phải là lý do hợp pháp để hủy hợp đồng.

3. Tầm quan trọng của quy định tuyến vận tải: Nếu hợp đồng muốn ràng buộc phải đi theo tuyến Suez hay một tuyến cụ thể nào đó, điều khoản này cần được ghi rõ. Nếu không, người bán phải chịu trách nhiệm tìm tuyến thay thế.

4. Ý nghĩa án lệ: Vụ Tsakiroglou v. Noblee Thorl trở thành một án lệ kinh điển, được giảng dạy rộng rãi trong luật thương mại và hợp đồng quốc tế, nhấn mạnh nguyên tắc thực hiện hợp đồng bằng mọi biện pháp hợp lý, không dễ dàng viện dẫn bất khả kháng.

Nguồn tham khảo

• Tsakiroglou & Co Ltd v Noblee Thorl GmbH [1962] AC 93

• Brill, Frustration of Contract and International Trade, 1992

• CISG & International Arbitration Case Studies

Để biết thêm các tình huống tranh chấp về xuất nhập khẩu và logistics, xem Tại đây