THANH TOÁN NHỜ THU: NGUYÊN TẮC HOẠT ĐỘNG VÀ RỦI RO

MỤC TIÊU BÀI HỌC

Sau khi hoàn thành bài học này, người học sẽ:

• Hiểu rõ bản chất của phương thức thanh toán Nhờ thu và vai trò thực sự của ngân hàng trong phương thức này.
• Phân biệt được các hình thức nhờ thu phổ biến: Nhờ thu trơn, Nhờ thu kèm chứng từ D/P và D/A, cùng sự khác biệt về mức độ rủi ro.
• Nhận diện được vì sao Nhờ thu an toàn hơn T/T nhưng không an toàn như L/C.
• Hiểu các rủi ro thực tế có thể xảy ra khi áp dụng Nhờ thu, kể cả khi ngân hàng tham gia.
• Biết đặt Nhờ thu đúng vị trí trong chuỗi lựa chọn phương thức thanh toán (T/T – Nhờ thu – L/C), từ đó có tư duy lựa chọn phù hợp khi phát sinh tình huống.

1. Thanh toán nhờ thu là gì?

Thanh toán Nhờ thu (Collection) là phương thức thanh toán trong đó người bán ủy thác cho ngân hàng của mình thu tiền từ người mua, dựa trên các chứng từ do người bán xuất trình.

Khác với phương thức tín dụng chứng từ (L/C), trong thanh toán Nhờ thu:

• Ngân hàng không cam kết thanh toán
• Ngân hàng chỉ hành động theo chỉ thị nhờ thu của người bán
• Nghĩa vụ trả tiền vẫn phụ thuộc hoàn toàn vào người mua
  

Nói cách khác, ngân hàng trong phương thức Nhờ thu chỉ là người trung gian thu hộ, không phải là bên bảo lãnh rủi ro thanh toán.

Về mặt pháp lý và thông lệ quốc tế, phương thức Nhờ thu thường được điều chỉnh bởi URC 522 – Quy tắc thống nhất về Nhờ thu của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), nếu các bên có dẫn chiếu áp dụng.

2. Logic hoạt động của thanh toán nhờ thu – “Uỷ tác thu hộ”

Cốt lõi của phương thức Nhờ thu nằm ở hai chữ “Uỷ thác”

• Người bán ủy thác cho ngân hàng thu tiền hộ
• Ngân hàng chỉ thực hiện đúng chỉ thị, không chịu trách nhiệm về kết quả thu tiền
• Người mua có quyền chấp nhận hoặc từ chối thanh toán
  

Trong phương thức Nhờ thu:

• Ngân hàng có thể khống chế chứng từ
  
• Nhưng không thể khống chế hành vi thanh toán của người mua
  
• Việc người mua có trả tiền hay không không phải là nghĩa vụ của ngân hàng
  

Do đó, dù có sự tham gia của ngân hàng, quyền kiểm soát rủi ro vẫn chủ yếu nằm ở người xuất khẩu, không nằm ở ngân hàng.

3. Các hình thức thanh toán nhờ thu và logic rủi ro

1. Nhờ thu trơn (Clean Collection)

Nhờ thu trơn là hình thức nhờ thu chỉ kèm chứng từ tài chính (như hối phiếu, séc…), không kèm chứng từ thương mại.

Logic vận hành

• Người bán giao hàng và gửi bộ chứng từ thương mại trực tiếp cho người mua
  
• Ngân hàng chỉ được nhờ thu tiền thông qua hối phiếu hoặc công cụ nợ
  

Mức độ rủi ro

• Rất cao
  
• Người mua có thể đã nhận hàng và chứng từ nhưng từ chối thanh toán
  

Khi nào có thể dùng

• Giao dịch nội bộ (công ty mẹ – con)
  
• Quan hệ cực kỳ tin cậy
  
• Giá trị giao dịch nhỏ
  

Về bản chất, Nhờ thu trơn còn rủi ro hơn cả T/T trả sau, vì người bán đã giao cả hàng lẫn chứng từ.

Quy trình thanh toán nhờ thu trơn

• Căn cứ vào hợp đồng thương mại đã ký, người xuất khẩu tiến hành giao hàng và chuyển thẳng bộ chứng từ thương mại cho người nhập khẩu để nhận hàng.
• Người xuất khẩu lập hối phiếu và chỉ thị nhờ thu ủy thác cho ngân hàng thu hộ tiền từ người nhập khẩu
• Căn cứ vào yêu cầu của người ủy nhiệm, ngân hàng nhận ủy thác chuyển hối phiếu và chỉ thị nhờ thu cho ngân hàng đại lý của mình ở nước người nhập khẩu để nhờ thu tiền hộ.
• Ngân hàng xuất trình thông báo cho người nhập khẩu để yêu cầu người nhập khẩu trả tiền.
• Nếu đồng ý thì người nhập khẩu trả tiền (nếu trả tiền ngay), hoặc chấp nhận trả tiền (nếu trả chậm)
• Ngân hàng xuất trình chuyển tiền thu được cho ngân hàng chuyển chứng từ.
• Ngân hàng chuyển chứng từ thanh toán kết quả nhờ thu cho người xuất khẩu.

2. Nhờ thu kèm chứng từ (Documentary Collection)

Đây là hình thức Nhờ thu phổ biến nhất trong thực tế xuất nhập khẩu, trong đó ngân hàng giữ bộ chứng từ thương mại và chỉ giao cho người mua theo điều kiện đã thỏa thuận.

Nhờ thu kèm chứng từ được chia thành hai loại chính: D/P và D/A.

2.1. Nhờ thu trả tiền trao chứng từ – D/P (Documents against Payment)

Nguyên tắc

Người mua chỉ được nhận bộ chứng từ khi đã thanh toán đủ tiền.

Logic vận hành

• Người bán giao hàng
  
• Gửi bộ chứng từ cho ngân hàng nhờ thu
  
• Ngân hàng chỉ giao chứng từ cho người mua sau khi người mua trả tiền
  

Mức độ rủi ro

• Thấp hơn T/T và D/A
  
• Nhưng không phải an toàn tuyệt đối
  

Người mua vẫn có thể:

• Từ chối thanh toán
  
• Bỏ hàng nếu thị trường biến động bất lợi
  

Ngân hàng không có nghĩa vụ ép người mua phải trả tiền.

1. Căn cứ vào hợp đồng thương mại đã ký, người xuất khẩu tiến hành giao hàng cho người nhập khẩu
2. Người xuất khẩu ký phát và gửi chỉ thị nhờ thu kèm bộ chứng từ hàng hóa (kèm hoặc không kèm hối phiếu) đến ngân hàng nhận ủy thác để nhờ thu hộ tiền ở người nhập khẩu
3. Ngân hàng nhận ủy thác chuyển chỉ thị nhờ thu và bộ chứng từ sang ngân hàng đại lý để thông báo cho người nhập khẩu
4. Căn cứ vào chỉ thị nhờ thu đã nhận được, ngân hàng xuất trình lập thông báo gửi nhà nhập khẩu.
5. Ngân hàng xuất trình giao bộ chứng từ hàng hóa cho nhà nhập khẩu sau khi nhà nhập khẩu đã chuyển đủ tiền để thanh toán nhờ thu.
6. Ngân hàng xuất trình thanh toán trị giá nhờ thu cho ngân hàng chuyển chứng từ
7. Ngân hàng chuyển chứng từ thanh toán cho nhà xuất khẩu kết quả nhờ thu sau khi đã trừ phí dịch vụ và các chi phí liên quan.

2.2. Nhờ thu chấp nhận trả tiền trao chứng từ – D/A (Documents against Acceptance)

Nguyên tắc

Người mua chỉ cần ký chấp nhận hối phiếu là được nhận bộ chứng từ, còn việc thanh toán sẽ diễn ra sau.

Logic vận hành

• Người bán giao hàng
  
• Người mua nhận chứng từ sau khi ký chấp nhận trả tiền
  
• Thanh toán diễn ra vào thời điểm đáo hạn
  

Mức độ rủi ro

• Cao hơn D/P
  
• Người mua đã có hàng nhưng có thể không trả tiền khi đến hạn
  

Về bản chất, D/A là hình thức người bán cấp tín dụng thương mại cho người mua mà không có bảo lãnh ngân hàng.

1. Căn cứ vào hợp đồng thương mại đã ký, người xuất khẩu tiến hành giao hàng cho người nhập khẩu nhưng không giao bộ chứng từ hàng hóa.
2. Người xuất khẩu ký phát và gửi hối phiếu có kỳ hạn, kèm theo chỉ thị nhờ thu và bộ chứng từ hàng hóa đến ngân hàng nhận ủy thác để nhờ thu hộ tiền ở người nhập khẩu
3. Ngân hàng nhận ủy thác chuyển chỉ thị nhờ thu và bộ chứng từ sang ngân hàng đại ký để thông báo cho người nhập khẩu
4. Căn cứ vào chỉ thị nhờ thu đã nhận được, ngân hàng xuất trình lập thông báo gửi nhà nhập khẩu
5. Nếu người nhập khẩu chấp nhận trả tiền bằng cách ký chấp nhận trực tiếp vào hối phiếu hoặc chấp nhận bằng văn bản, thì ngân hàng xuất trình giao bộ chứng từ hàng hóa cho nhà nhập khẩu.
6. Ngân hàng xuất trình thông báo nội dung chấp nhận thanh toán của nhà nhập khẩu cho ngân hàng chuyển chứng từ.
7. Ngân hàng chuyển chứng từ thông báo kết quả gửi chứng từ nhờ thu theo điều kiện D/A cho người xuất khẩu.

4. Rủi ro thực tế trong thanh toán nhờ thu

Trong thanh toán Nhờ thu, rủi ro không chỉ đến từ người mua, mà còn đến từ cách lựa chọn ngân hàng thu hộ và chỉ thị nhờ thu.

Trường hợp thực tế (bài học kinh điển)

Một doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu hàng hóa cho đối tác mới tại nước ngoài, thanh toán theo D/P. Doanh nghiệp chỉ định một ngân hàng thu hộ theo thông tin do đối tác cung cấp. Trên thực tế, ngân hàng này không tồn tại hoặc không phải là ngân hàng đại lý uy tín. Bộ chứng từ bị chiếm đoạt, hàng hóa bị lấy mất, và người xuất khẩu không thu được tiền.

Theo URC 522, ngân hàng trong nước không chịu trách nhiệm vì đã thực hiện đúng chỉ thị nhờ thu.

Bài học rút ra

• Ngân hàng không bảo vệ người bán
  
• Người bán chịu trách nhiệm về việc lựa chọn đối tác và ngân hàng thu hộ
  
• Tin vào “hình thức thanh toán” thay vì kiểm soát đối tác là sai lầm phổ biến
  

5. Khi nào nên và không nên dùng thanh toán nhờ thu?

Nên dùng khi:

• Hai bên đã có quan hệ giao dịch
  
• Không đủ điều kiện hoặc không muốn mở L/C
  
• Muốn kiểm soát chứng từ tốt hơn T/T
  
• Hàng hóa có thể bán lại nếu người mua từ chối nhận
  

Không nên dùng khi:

• Đối tác mới, chưa kiểm chứng
  
• Hàng hóa khó tiêu thụ, sản xuất theo đơn đặt hàng riêng
  
• Thị trường biến động mạnh
  
• Người bán không đủ năng lực chịu rủi ro tín dụng
  

6. Vị trí của nhờ thu trong tư duy thanh toán quốc tế

Trong chuỗi các phương thức thanh toán quốc tế:

• T/T: nhanh, rẻ, rủi ro cao
  
• Nhờ thu: trung gian, có kiểm soát chứng từ nhưng không có bảo lãnh
  
• L/C: chặt chẽ, chi phí cao, an toàn hơn
  

Nhờ thu không phải là giải pháp an toàn mặc định, mà là giải pháp thỏa hiệp, phù hợp trong những bối cảnh cụ thể.

Kết luận

Thanh toán Nhờ thu là phương thức nằm giữa T/T và L/C về mức độ an toàn và kiểm soát rủi ro. Dù có sự tham gia của ngân hàng, người bán vẫn không được bảo đảm thanh toán, và phần lớn rủi ro vẫn nằm ở khâu lựa chọn đối tác và chỉ thị nhờ thu.

• Ngân hàng trong Nhờ thu không chịu trách nhiệm trả tiền thay người mua
  
• Việc khống chế chứng từ không đồng nghĩa với khống chế hành vi thanh toán
  
• Nhờ thu chỉ hiệu quả khi được dùng đúng bối cảnh, đúng đối tác
  

Hiểu đúng vị trí của Nhờ thu giúp doanh nghiệp lựa chọn phương thức phù hợp trong từng giao dịch và là bước chuyển tiếp quan trọng để tiếp cận phương thức tín dụng chứng từ (L/C) ở các bài tiếp theo.

Chọn HP Toàn Cầu làm đơn vị logistics xuất nhập khẩu của bạn?

HP Toàn Cầu là đơn vị uy tín hàng đầu trong lĩnh vực giao nhận quốc tế tại Việt Nam

Hãy liên lạc ngay với HP Toàn Cầu nếu bạn muốn được tư vấn về thuế nhập khẩu hoặc thủ tục nhập khẩu bàn xoay hâm nóng hay để nhận báo giá, dự toán thời gian vận chuyển

Công ty TNHH HP Toàn Cầu

Nhà cung cấp Dịch vụ Vận chuyển quốc tế, thủ tục hải quan và giấy phép xuất nhập khẩu!

Địa chỉ: Số 13, LK3 – NO03 – Khu đô thị Văn Khê – Phường Hà Đông – Hà Nội

Website: hptoancau.com

Email: info@hptoancau.com

Điện thoại: 024 373 008 608/ Hotline: 0886115726 – 0984870199

hoặc yêu cầu báo giá theo link

Lưu ý:

– Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, trước khi sử dụng, bạn nên liên lạc HP Toàn Cầu để update nội dung cập nhật mới nhất (nếu có)

– HP Toàn Cầu giữ bản quyền với bài viết và không đồng ý đơn vị khác sao chép, sử dụng bài viết của HP Toàn Cầu vì mục đích thương mại

– Mọi sự sao chép không có thỏa thuận với HP Toàn Cầu (kể cả có ghi dẫn chiếu website hptoancau.com) có thể dẫn đến việc chúng tôi claim với google và các bên liên quan.