Tranh chấp do hợp đồng không quy định sự kiện bất khả kháng: Vụ phân urê (2008)

1. Bối cảnh hợp đồng

• Tháng 2/2008, công ty TN (TP.HCM) ký hợp đồng với công ty nước ngoài SY để mua 5.000 tấn phân urê, giao hàng chậm nhất 30/5/2008. Hợp đồng chỉ dài hai trang, thỏa thuận sơ sài, chủ yếu về giá, thanh toán, giao hàng — không có điều khoản về bất khả kháng, luật áp dụng hay giải quyết tranh chấp.

• Tháng 3/2008, TN mở L/C cho SY và ký hợp đồng bán tiếp lô hàng cho Công ty M (Tiền Giang).

• Đến ngày 2/6/2008, SY chưa giao hàng. Thị trường quốc tế và nội địa tăng giá mạnh (30–40%), Công ty M đòi giao hàng trong 7 ngày, nếu không sẽ khởi kiện phạt 8% hợp đồng và bồi thường.

2. Phát sinh tranh chấp

• SY trả lời muộn: lý do là cơn bão tàn phá nhà máy, không thể giao hàng. SY xin hoãn 6 tháng hoặc hủy hợp đồng, viện dẫn bão tố là bất khả kháng, không chịu trách nhiệm bồi thường.

• TN thu thập hồ sơ, chuẩn bị khởi kiện, nhưng vì hợp đồng không có điều khoản bất khả kháng, không xác định luật áp dụng và nơi giải quyết, tình huống của TN gần như bế tắc.

3. Quy định pháp lý liên quan

• Bộ luật Dân sự 2015, Điều 156 (quy định bất khả kháng): Là sự kiện khách quan, không thể lường trước, không thể khắc phục dù đã cố gắng hết sức.

• Luật Thương mại 2005, Điều 294 quy định bên vi phạm hợp đồng được miễn trách nếu xảy ra sự kiện bất khả kháng. 

• Theo Điều 296 Luật Thương mại 2005, nếu xảy ra bất khả kháng, các bên có thể kéo dài thời hạn thực hiện nghĩa vụ. Nếu quá thời hạn cho phép, hai bên có thể chấm dứt hợp đồng mà không bên nào được yêu cầu bồi thường. 

• Điều 295 Luật Thương mại 2005: Bên vi phạm phải thông báo ngay bằng văn bản và chứng minh trường hợp miễn trách của mình. 

4. Phân tích và lời khuyên

• Trong vụ TN – SY, mặc dù cơn bão có thể là sự kiện bất khả kháng, nhưng bởi hợp đồng không quy định điều khoản bất khả kháng, nên SY không có nền tảng pháp lý để miễn trách.

• SY không chứng minh đã thông báo kịp thời cũng như không có biện pháp khắc phục sự kiện, nên không thể viện cớ bất khả kháng để tránh trách nhiệm.

• TN không thể kiện ra VIAC hoặc tòa án quốc tế khi hợp đồng thiếu quy định về luật áp dụng, trọng tài/địa điểm xét xử. Tòa án Việt Nam có cũng khó thi hành bản án ở nước ngoài nếu không có thỏa thuận.

• Bài học lớn: Trong hợp đồng thương mại quốc tế, luôn phải đưa điều khoản bất khả kháng, luật áp dụng, phương thức giải quyết tranh chấp, để tránh thiệt hại lớn

Nguồn tham khảo: Incoterm 2020 – VIAC

Để biết thêm các tình huống tranh chấp về xuất nhập khẩu và logistics, xem Tại đây