Incoterms – Nền tảng phân chia Trách nhiệm, Chi phí và Rủi ro

Mục tiêu

Sau khi hoàn thành bài học này, người học cần đạt được các mục tiêu sau:

1. Về tư duy & logic

• Hiểu đúng bản chất của Incoterms: Incoterms là công cụ phân chia trách nhiệm, chi phí và rủi ro, không phải luật và không thay thế hợp đồng.
• Nhận diện được Incoterms là “xương sống” của rất nhiều vấn đề phát sinh trong xuất nhập khẩu: giá bán, thuê tàu, mua bảo hiểm, rủi ro mất hàng, tranh chấp giao nhận.
• Hình thành tư duy phân tích Incoterms theo điểm giao hàng – điểm chuyển rủi ro – điểm chuyển chi phí, thay vì học thuộc từng điều kiện rời rạc.

2. Về kiến thức nền tảng

• Nắm được Incoterms điều chỉnh những nội dung gì và không điều chỉnh những nội dung gì, để tránh kỳ vọng sai khi áp dụng.
• Hiểu cấu trúc chuẩn của mỗi điều kiện Incoterms (A1–A10 / B1–B10) và biết đọc Incoterms theo cấu trúc đó.
• Phân biệt được các nhóm điều kiện Incoterms theo logic vận chuyển và mức độ nghĩa vụ của người bán – người mua.

3. Về khả năng áp dụng thực tế

• Biết vì sao lựa chọn sai Incoterms dẫn đến rủi ro thực tế (mất quyền thuê tàu, tranh chấp bảo hiểm, vướng thanh toán, chịu rủi ro không kiểm soát).
• Có khả năng đọc – hiểu – trao đổi với forwarder, hãng tàu, ngân hàng, bảo hiểm dựa trên Incoterms đã thỏa thuận.
• Biết
•  (ICC, Incoterms 2020, hướng dẫn sử dụng) khi cần kiểm tra hoặc xử lý tình huống phát sinh.

1. Incoterms là gì – Hiểu đúng ngay từ nền tảng

Incoterms (International Commercial Terms) là bộ quy tắc giải thích các điều kiện thương mại do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC) ban hành, được sử dụng phổ biến trong hợp đồng mua bán hàng hóa, đặc biệt là mua bán quốc tế.

Cần nhấn mạnh ngay từ đầu: Incoterms không phải là luật.

Ví dụ:
Công ty A (Việt Nam) bán cà phê cho công ty B (Đức), thỏa thuận FOB Cát Lái Incoterms 2020.

→ Incoterms không nói giá bao nhiêu, trả tiền khi nào.
→ Incoterms chỉ nói:

• A giao hàng lên tàu tại Cát Lái
• Rủi ro chuyển khi hàng qua lan can tàu
• Sau đó rủi ro thuộc về B

=> Incoterms giải thích “ai chịu rủi ro & chi phí”, không phải luật.

Incoterms là tập quán thương mại được chuẩn hóa, nhằm giúp các bên trong hợp đồng thống nhất cách hiểu về:

• Ai phải làm gì trong quá trình giao – nhận hàng
• Ai chịu chi phí nào và đến thời điểm nào
• Rủi ro đối với hàng hóa chuyển từ người bán sang người mua ở đâu và khi nào
  

Nói ngắn gọn, Incoterms xoay quanh ba trụ cột cốt lõi:

• Trách nhiệm
• Chi phí
• Rủi ro

2. Hệ thống 11 quy tắc Incoterms 2020

Để tra cứu nhanh, chúng ta chia 11 quy tắc này thành 2 nhóm dựa trên phương thức vận tải

Mọi phương thức vận tải	Vận tải đường biển hoặc đường thủy nội địa
EXW- Giao tại xưởng FCA- Giao cho người chuyên chở CPT- Cước phí trả tới CIP- Cước phí và phí bảo hiểm trả tới DAP- Giao hàng chưa dỡ DPU- Giao hàng đã dỡ DDP- Giao hàng đã thông quan	FAS- Giao dọc mạn tàu FOB- Giao trên tàu CFR- Tiền hàng và cước phí CIF- Tiền hàng, phí bảo hiểm và cước phí

 

3. Incoterms chỉ có hiệu lực khi được dẫn chiếu trong hợp đồng

Incoterms không tự động áp dụng cho hợp đồng mua bán.

Một điều kiện Incoterms chỉ có giá trị pháp lý khi:

• Các bên thỏa thuận sử dụng
• Và dẫn chiếu rõ ràng trong hợp đồng
  Cấu trúc dẫn chiếu:

[Điều kiện chọn] [Địa điểm cụ thể] Incoterms 2020

Ví dụ:

• CIF Haiphong Port Incoterms 2020
• DAP No 123, ABC Street, Importland Incoterms 2020

Nếu hợp đồng không dẫn chiếu Incoterms, thì các nghĩa vụ trong Incoterms không ràng buộc các bên, dù trên thực tế các bên có thể “hiểu ngầm” về điều kiện giao hàng.

4. Incoterms là quy tắc – không phải luật, và các phiên bản không tự động hết hiệu lực

Một trong những hiểu sai phổ biến nhất trong thực tiễn xuất nhập khẩu là:

“Incoterms 2020 ra đời thì Incoterms cũ không còn hiệu lực.”

Đây là cách hiểu sai.

Do Incoterms không phải là luật, nên:

• Không tồn tại việc phiên bản mới làm phiên bản cũ mất hiệu lực
  
• Tất cả các phiên bản Incoterms đều vẫn có thể được sử dụng, miễn là hợp đồng ghi rõ phiên bản áp dụng
  

Trong thực tế, hiện nay vẫn tồn tại song song:

• Hợp đồng áp dụng Incoterms 2020
• Hợp đồng áp dụng Incoterms 2010
• Thậm chí hợp đồng vẫn áp dụng Incoterms 2000 hoặc cũ hơn
  

Ví dụ: FOB Ho Chi Minh City Port, Incoterms 2010

thì Incoterms 2010 vẫn có giá trị đầy đủ, dù Incoterms 2020 đã được ban hành.

Ngược lại, nếu hợp đồng chỉ ghi điều kiện mà không ghi năm, thì đây chính là nguồn gốc của rất nhiều tranh chấp, do mỗi bên có thể hiểu theo một phiên bản Incoterms khác nhau.

Các phiên bản Incoterms:

Incoterms ra đời vào năm 1936 do ICC phát triển để thống nhất cách giải thích các điều kiện thương mại quốc tế, nhằm tránh hiểu lầm và tranh chấp. Các phiên bản chính:

• • 1923: Hình thành ý tưởng, khảo sát thuật ngữ.
  • 1936: Ban hành bộ quy tắc Incoterms đầu tiên (FAS, FOB, C&F, CIF, Ex Ship, Ex Quay).
  • 1953: Bổ sung quy tắc cho vận tải đường sắt (FOR, FOT) và đường bộ (DCP).
  • 1967: Bổ sung DAF, DDP cho mọi phương thức vận tải.
  • 1976: Bổ sung FOA cho vận tải hàng không.
  • 1980: Bổ sung FRC (FCA trong Incoterms 2020) để đáp ứng vận tải container.
  • 1990: Ban hành phiên bản toàn diện với 13 quy tắc, bổ sung quy định về chứng từ điện tử.
  • 2000: Thống nhất nghĩa vụ thông quan xuất/nhập khẩu.
  • 2010: Chuyển cách trình bày từ 4 nhóm (E, F, C, D) sang 2 nhóm theo phương thức vận tải (mọi phương thức và đường biển/thủy nội địa), giảm từ 13 xuống 11 quy tắc (bỏ DES, DEQ, DDU; thêm DAT, DAP).
  • 2020: Phiên bản mới nhất, có hiệu lực từ 01/01/2020, với 11 quy tắc (thay DAT bằng DPU). Ra đời để đáp ứng thực tiễn thương mại biến động, giải quyết các bất cập của 2010 (như tranh chấp về bằng chứng giao hàng nhóm F, rủi ro chuỗi vận tải, VGM).

5. Incoterms điều chỉnh những gì – và không điều chỉnh những gì

 

1. Những nội dung Incoterms điều chỉnh

Incoterms điều chỉnh các vấn đề liên quan trực tiếp đến giao nhận hàng hóa, bao gồm:

• Nghĩa vụ giao và nhận hàng
• Nghĩa vụ thuê phương tiện vận tải
• Nghĩa vụ mua bảo hiểm (nếu có)
• Thủ tục thông quan xuất khẩu, nhập khẩu (nếu áp dụng)
• Thời điểm và địa điểm chuyển giao rủi ro
• Phân chia chi phí liên quan đến giao nhận
  

2. Những nội dung Incoterms không điều chỉnh

Incoterms không điều chỉnh:

• Quyền sở hữu hàng hóa
• Phương thức và thời điểm thanh toán
  
• Chất lượng hàng hóa
• Phạt, bồi thường, vi phạm hợp đồng
• Bất khả kháng
• Quan hệ pháp lý trong hợp đồng vận tải, bảo hiểm, ngân hàng
  

Vì vậy, Incoterms không thể thay thế hợp đồng mua bán, mà chỉ là một cấu phần quan trọng của hợp đồng.

6. Logic cốt lõi của Incoterms: điểm giao hàng – rủi ro – chi phí

Mỗi điều kiện Incoterms đều xoay quanh một điểm giao hàng – nơi người bán hoàn thành nghĩa vụ giao hàng.

Điểm giao hàng này quyết định:

• Khi nào rủi ro chuyển từ người bán sang người mua
• Đến đâu chi phí chính thuộc về người bán

Theo logic truyền thống:

• Nhóm E → giao tại cơ sở người bán
• Nhóm F → giao cho người chuyên chở do người mua chỉ định
• Nhóm C → giao tại nơi đi nhưng người bán trả cước đến nơi đến
• Nhóm D → giao tại nơi đến

Hiểu được trục dịch chuyển điểm giao hàng này, người học sẽ không cần học thuộc từng điều kiện Incoterms một cách máy móc.

7. Rủi ro và chi phí không phải lúc nào cũng chuyển cùng lúc

Một điểm rất quan trọng cần ghi nhớ:

• Ở các điều kiện nhóm E, F và D: rủi ro và chi phí thường chuyển cùng thời điểm
• Riêng các điều kiện nhóm C:
  
  • Rủi ro chuyển tại nơi đi
  • Chi phí chính kéo dài đến nơi đến
    

Đây chính là lý do vì sao các điều kiện nhóm C rất dễ gây hiểu nhầm và tranh chấp nếu người làm xuất nhập khẩu không nắm chắc logic.

8. Cấu trúc A/B – Cách đọc Incoterms một cách chuyên nghiệp

Mỗi điều kiện Incoterms đều có:

• 10 nghĩa vụ của người bán (A1–A10)
• 10 nghĩa vụ của người mua (B1–B10)

Trong đó:

• A1/B1: Nghĩa vụ chung
• A2/B2: Giao – nhận hàng
• A3/B3: Chuyển giao rủi ro
• A4/B4: Vận tải
• A5/B5: Bảo hiểm
• A7/B7: Thủ tục hải quan
• A9/B9: Phân chia chi phí
  

Người học không cần học thuộc, nhưng cần biết:

• Muốn kiểm tra rủi ro → đọc A3/B3
• Muốn kiểm tra chi phí → đọc A9/B9
• Muốn kiểm tra trách nhiệm vận tải → đọc A4/B4
  

Đây chính là “công cụ tra cứu” cốt lõi của Incoterms.

9. Vì sao chọn sai Incoterms dẫn đến rủi ro thật?

Trong thực tế, rất nhiều doanh nghiệp:

• Xuất khẩu thì mặc định FOB
• Nhập khẩu thì mặc định CIF

Cách làm này không sai về hình thức, nhưng rất rủi ro về bản chất nếu không hiểu:

• Ai kiểm soát vận tải
• Ai kiểm soát chi phí
• Ai chịu rủi ro ở giai đoạn nào

Rất nhiều tranh chấp về:

• Hàng hóa hư hỏng trên đường
• Bảo hiểm không bồi thường
• Bị động với hãng tàu, forwarder
• Mất quyền đàm phán giá

… đều bắt nguồn từ việc sử dụng Incoterms theo thói quen, không theo logic.

Ví dụ minh họa: “Xuất FOB – Nhập CIF theo thói quen”

Bối cảnh

Công ty A (Việt Nam) xuất khẩu đồ gỗ sang Mỹ.
Do “làm quen rồi”, hợp đồng luôn ghi: FOB Cát Lái Incoterms 2020

Công ty A nghĩ rằng:

• FOB là “an toàn”
• Giao lên tàu là xong trách nhiệm
• Vận tải để người mua lo cho khỏe

Chuyện xảy ra

Người mua chỉ định forwarder & hãng tàu

• Forwarder do người mua chọn
• Cước biển cao nhưng A không được biết trước
• Lịch tàu thường xuyên bị delay

Hàng bị ướt trong quá trình chờ xếp tàu tại cảng

• Container đã hạ bãi
• Chưa lên tàu
• Gỗ bị ẩm mốc một phần
  

Tranh chấp phát sinh

• Người mua nói: “Hàng hư trước khi qua lan can tàu → người bán chịu.”
• Công ty A phản ứng:  “Tôi đã giao cho cảng rồi, sao tôi chịu?”

Khi tra lại Incoterms FOB:

• Điểm chuyển rủi ro: khi hàng đã qua lan can tàu
• Thời điểm hư hỏng: chưa lên tàu → Người bán chịu rủi ro

Để biết nội dung chi tiết từ A đến Z của Incoterms, xem bài viết: CÁC ĐIỀU KIỆN GIAO HÀNG INCOTERMS 2020

Chọn HP Toàn Cầu làm đơn vị logistics xuất nhập khẩu của bạn?

HP Toàn Cầu là đơn vị uy tín hàng đầu trong lĩnh vực giao nhận quốc tế tại Việt Nam

Hãy liên lạc ngay với HP Toàn Cầu nếu bạn muốn được tư vấn về thuế, thủ tục xuất nhập khẩu hay để nhận báo giá, dự toán thời gian vận chuyển

Công ty TNHH HP Toàn Cầu

Nhà cung cấp Dịch vụ Vận chuyển quốc tế và thủ tục hải quan

Địa chỉ: Số 13, LK3 – NO03 – Khu đô thị Văn Khê – Phường Hà Đông – Hà Nội

Website : hptoancau.com

Email: info@hptoancau.com

Điện thoại: 024 3 73008608/ Hotline:08 8611 5726

hoặc yêu cầu báo giá theo link

Lưu ý:

– Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, trước khi sử dụng, bạn nên liên lạc HP Toàn Cầu để update nội dung cập nhật mới nhất(nếu có)

– HP Toàn Cầu giữ bản quyền với bài viết và không đồng ý đơn vị khác sao chép, sử dụng bài viết của HP Toàn Cầu vì mục đích thương mại

– Mọi sự sao chép không có thỏa thuận với HP Toàn Cầu (kể cả có ghi dẫn chiếu website hptoancau.com) có thể dẫn đến việc chúng tôi claim với google và các bên liên quan.