Thanh toán bằng thư tín dụng (L/C): Nguyên tắc hoạt động và kỹ thuật kiểm tra chứng từ

Mục tiêu bài học & vị trí trong hệ thống kiến thức

Trong các bài trước, chúng ta đã lần lượt tìm hiểu:

• T/T – Điện chuyển tiền: dựa chủ yếu vào sự tin tưởng giữa người mua và người bán
• Nhờ thu: ngân hàng tham gia với vai trò trung gian thu hộ

Ở bài này, chúng ta tiếp cận phương thức chặt chẽ nhất trong thanh toán thương mại quốc tế: Thanh toán bằng Thư tín dụng – L/C (Letter of Credit).

Mục tiêu của bài học này là giúp người học:

• Hiểu bản chất thật sự của L/C, tránh suy nghĩ “cứ L/C là an toàn tuyệt đối”
• Nắm được logic vận hành của một giao dịch L/C
• Biết cách kiểm tra chứng từ ở mức đủ dùng, hạn chế rủi ro bị từ chối thanh toán
• Quan trọng nhất: biết tìm đúng người, đúng tài liệu khi có vấn đề phát sinh

Lưu ý: L/C không phải là “lá chắn tuyệt đối”,  L/C chỉ an toàn khi người sử dụng hiểu rõ luật chơi và kiểm soát được chứng từ.

1. Phương thức thanh toán L/C là gì?

Thanh toán bằng tín dụng chứng từ (Letter of Credit – L/C) là phương thức trong đó:

Theo yêu cầu của người mua (người xin mở L/C), ngân hàng phát hành phát hành một thư cam kết, theo đó ngân hàng cam kết trả tiền cho người bán khi người bán xuất trình một bộ chứng từ phù hợp với toàn bộ điều kiện và điều khoản quy định trong L/C.

Cần hiểu rõ ba điểm cốt lõi sau:

1. L/C là cam kết trả tiền của ngân hàng, không phải cam kết của người mua
2. Ngân hàng chỉ xem xét chứng từ, không xem xét hàng hóa
3. Về bản chất, L/C là một hình thức ngân hàng cấp tín dụng cho người nhập khẩu để thực hiện giao dịch và bảo lãnh thanh toán cho người xuất khẩu

Toàn bộ nghiệp vụ L/C được điều chỉnh bởi hai bộ quy tắc quốc tế quan trọng:

• UCP 600 – Quy tắc và thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ
• ISBP 745 – Hướng dẫn kiểm tra chứng từ theo UCP 600

2. Quy trình thanh toán L/C – Nhìn theo dòng nghiệp vụ

2.1. Các bên tham gia cơ bản

• Người xin mở L/C (Applicant): Người mua hàng
• Người thụ hưởng L/C (Beneficiary): Người bán hàng
• Ngân hàng phát hành (Issuing Bank): Ngân hàng của người mua
• Ngân hàng thông báo (Advising Bank): Ngân hàng thông báo L/C cho người bán

(Tùy giao dịch có thể phát sinh thêm ngân hàng xác nhận, ngân hàng chiết khấu…)

2.2. Các bước thực hiện

Bước 1 – Mở L/C
Người mua nộp đơn mở L/C và thực hiện ký quỹ hoặc sử dụng hạn mức tín dụng tại ngân hàng phát hành.

Bước 2 – Thông báo & giao hàng
L/C được chuyển đến ngân hàng thông báo → người bán kiểm tra nội dung L/C → nếu chấp nhận thì chuẩn bị và giao hàng.

Lưu ý: Người bán không nên giao hàng nếu chưa kiểm tra kỹ L/C

Bước 3 – Xuất trình chứng từ
Người bán lập và nộp bộ chứng từ theo đúng yêu cầu của L/C trong thời hạn hiệu lực.

Bước 4 – Kiểm tra & thanh toán
Ngân hàng có tối đa 05 ngày làm việc để kiểm tra bộ chứng từ:

• Nếu chứng từ phù hợp → ngân hàng thanh toán
• Nếu chứng từ có sai sót → ngân hàng từ chối thanh toán và chờ chỉ thị từ người mua

Lưu ý quan trọng:
Ngân hàng không có nghĩa vụ hỏi ý kiến người mua nếu chứng từ không phù hợp.

3. Hai nguyên tắc nền tảng của L/C (theo UCP 600)

3.1. Nguyên tắc độc lập

Thư tín dụng độc lập với hợp đồng mua bán ngoại thương.

Điều này có nghĩa là:

• Ngân hàng chỉ kiểm tra chứng từ
• Ngân hàng không kiểm tra hàng hóa (hàng bị hỏng sai màu, người bán có giao hàng hay không)

Dù hàng hóa có hư hỏng hoặc không đúng thỏa thuận, nếu chứng từ phù hợp, ngân hàng vẫn phải thanh toán.

Bài học cho người mua:
Nếu muốn kiểm soát chất lượng hàng, cần yêu cầu chứng thư giám định (chất lượng và số lượng hàng hóa) của bên thứ ba tại cảng xếp hàng, không trông chờ ngân hàng.

3.2. Nguyên tắc phù hợp nghiêm ngặt

Chứng từ xuất trình phải phù hợp một cách nghiêm ngặt với các điều khoản của L/C.

Điều này có nghĩa là:

• Không được thừa
• Không được thiếu
• Không được tự ý “chỉnh sửa cho hay hơn”

Ví dụ:
L/C yêu cầu mô tả hàng hóa ghi “Ghế gỗ” → Người bán ghi trên hóa đơn: “Ghế gỗ cao cấp” → có thể bị coi là không phù hợp.

Bài học cho người bán:
Kỹ năng quan trọng khi làm L/C là sao chép chính xác nội dung L/C sang chứng từ.

4. Kỹ thuật kiểm tra chứng từ – Checklist thực tế

Khi làm L/C, chứng từ chính là tiền.
Dưới đây là các điểm kiểm tra cơ bản theo hướng dẫn của ISBP 745.

Loại chứng từ	Điểm Kiểm tra Trọng yếu (Critical Checkpoints)
Hối phiếu (Draft)	Số tiền (bằng số & chữ khớp nhau), Ngày đáo hạn, Tên người trả tiền (thường là Ngân hàng phát hành).
Hóa đơn thương mại (Invoice)	Mô tả hàng hóa: Phải giống hệt mô tả trong trường 45A của L/C. Đồng tiền: Phải đúng loại tiền như quy định
Vận đơn (B/L)	Cảng đi/đến: Đúng quy định L/C. Ngày On-board (Ngày hàng được xếp lên tàu): Không được sau ngày giao hàng (Latest shipment date). Chữ ký: Phải ghi rõ tư cách (As Carrier hay As Agent). Thông tin người nhận hàng, người được thông báo
Bảo hiểm (Insurance)	Ngày cấp: Phải trước hoặc trùng ngày Vận đơn (Logic: Có bảo hiểm mới được chở đi). Số tiền: Tối thiểu 110% giá trị CIF.
C/O (Xuất xứ)	Số Invoice trên C/O phải khớp với Invoice thực tế. Tiêu chí xuất xứ (Criteria) phải đúng quy định.

5. Tư duy xử lý vấn đề khi làm L/C

5.1. Giai đoạn mở L/C

Không đoán phí, không tự suy diễn.
→ Hỏi trực tiếp cán bộ ngân hàng, yêu cầu biểu phí và mẫu đơn.

5.2. Khi chứng từ có sai sót

Sai sót chứng từ (Discrepancy) là trường hợp chứng từ không phù hợp với L/C.

Cách xử lý:

• Người bán: trao đổi ngay với người mua, đề nghị chấp nhận sai sót
• Người mua: nếu sai sót không ảnh hưởng đến hàng hóa, có thể chỉ đạo ngân hàng thanh toán

Không nên tranh luận cảm tính với ngân hàng nếu chưa đối chiếu UCP 600 và ISBP 745.

5.3. Khi cần sửa đổi L/C

Mọi sửa đổi đều phải thực hiện bằng tu chỉnh L/C:

• Thực hiện bằng văn bản
• Có sự đồng ý của các bên liên quan
• Phí do bên yêu cầu sửa đổi chịu

6. Các loại thư tín dụng thường gặp

1. Thư tín dụng không thể hủy ngang

(Irrevocable Letter of Credit)
Là loại L/C cơ bản và phổ biến nhất.

2. Thư tín dụng trả ngay

(L/C trả ngay – At Sight L/C)
Thanh toán ngay khi chứng từ phù hợp.

3. Thư tín dụng trả chậm

(L/C trả chậm – Deferred Payment L/C)
Thanh toán vào thời điểm xác định trong tương lai.

4. Thư tín dụng có xác nhận

(Confirmed L/C)
Có thêm một ngân hàng khác cùng cam kết thanh toán.

5. Thư tín dụng chuyển nhượng

(Transferable L/C)
Cho phép người hưởng lợi chuyển nhượng quyền hưởng L/C cho bên khác.

6. Thư tín dụng giáp lưng

(Back-to-back L/C)
Dùng L/C gốc để mở một L/C khác cho nhà cung cấp.

7. Thư tín dụng tuần hoàn

(Revolving L/C)
Tự động tái sử dụng cho các đợt giao hàng định kỳ.

8. Thư tín dụng điều khoản đỏ

(Red Clause L/C – L/C ứng trước)
Cho phép ứng trước một phần tiền trước khi giao hàng.

7. So sánh L/C – Nhờ thu – T/T

Tiêu chí	T/T (Điện chuyển tiền)	Nhờ thu (Collection)	L/C (Tín dụng thư)
Bản chất	Niềm tin giữa 2 bên.	Ngân hàng là Người đưa thư.	Ngân hàng là Người bảo lãnh.
Rủi ro	Rất cao (Lệch về 1 phía).	Trung bình.	Thấp nhất (Cân bằng cho cả 2).
Chi phí	Rẻ nhất.	Trung bình.	Đắt nhất (Phí mở, phí điện, phí tu chỉnh…).
Khi nào dùng?	Đối tác quen, tin cậy.	Hàng dễ bán, đối tác mới.	Đối tác lạ, giá trị lớn, hàng đặc thù.

Logic: so với T/T và nhờ thu, L/C thay thế “Niềm tin vào đối tác” bằng “Niềm tin vào Ngân hàng”.

8. Tổng kết – Cách tiếp cận L/C trong thực tế công việc

• L/C là cuộc chơi của văn bản
• Kiểm soát bản nháp L/C là khâu quan trọng nhất
• Khi có tranh chấp, UCP 600 và ISBP 745 sẽ được sử dụng

Tuy nhiên, đối với người làm logistics và xuất nhập khẩu, việc đọc toàn văn UCP 600 hay ISBP 745 là khá phức tạp và có thể quá sức, do đó, trong đa số trường hợp thực tế, cách làm hiệu quả hơn là:

• Bám sát nội dung của bản L/C đã được mở
• Đối chiếu chứng từ theo đúng yêu cầu ghi trong L/C
• Khi phát sinh vấn đề, tìm đúng người để xử lý:
  • Ngân hàng khi liên quan đến chứng từ và thanh toán
  • Người mua khi cần chấp nhận sai sót chứng từ
  • Forwarder, đơn vị bảo hiểm, giám định khi cần bổ sung hoặc điều chỉnh hồ sơ

Điều quan trọng nhất không phải là thuộc quy định, mà là hiểu logic vận hành của L/C trong chuỗi nghiệp vụ xuất nhập khẩu.
Tư duy này sẽ tiếp tục được sử dụng xuyên suốt các nội dung khác của khóa học như hợp đồng ngoại thương, Incoterms và xử lý chứng từ logistics.

Chọn HP Toàn Cầu làm đơn vị logistics xuất nhập khẩu của bạn?

HP Toàn Cầu là đơn vị uy tín hàng đầu trong lĩnh vực giao nhận quốc tế tại Việt Nam

Hãy liên lạc ngay với HP Toàn Cầu nếu bạn muốn được tư vấn về thuế nhập khẩu hoặc thủ tục nhập khẩu bàn xoay hâm nóng hay để nhận báo giá, dự toán thời gian vận chuyển

Công ty TNHH HP Toàn Cầu

Nhà cung cấp Dịch vụ Vận chuyển quốc tế, thủ tục hải quan và giấy phép xuất nhập khẩu!

Địa chỉ: Số 13, LK3 – NO03 – Khu đô thị Văn Khê – Phường Hà Đông – Hà Nội

Website: hptoancau.com

Email: info@hptoancau.com

Điện thoại: 024 373 008 608/ Hotline: 0886115726 – 0984870199

hoặc yêu cầu báo giá theo link

Lưu ý:

– Nội dung bài viết mang tính chất tham khảo, trước khi sử dụng, bạn nên liên lạc HP Toàn Cầu để update nội dung cập nhật mới nhất (nếu có)

– HP Toàn Cầu giữ bản quyền với bài viết và không đồng ý đơn vị khác sao chép, sử dụng bài viết của HP Toàn Cầu vì mục đích thương mại

– Mọi sự sao chép không có thỏa thuận với HP Toàn Cầu (kể cả có ghi dẫn chiếu website hptoancau.com) có thể dẫn đến việc chúng tôi claim với google và các bên liên quan.