Các Phương thức giao dịch trên thị trường quốc tế

Mục tiêu bài học

Sau khi hoàn thành bài học này, người học không cần nắm chi tiết pháp lý của từng phương thức, nhưng cần đạt được các năng lực nền tảng sau:

1. Về tư duy tổng thể

• • Hiểu rằng “xuất nhập khẩu” không chỉ có một kiểu mua – bán duy nhất, mà tồn tại nhiều phương thức giao dịch khác nhau, hình thành do nhu cầu thị trường, điều kiện tài chính, chính sách và lịch sử thương mại.
  • Nhận thức được mỗi phương thức giao dịch kéo theo logic hợp đồng, thanh toán, rủi ro và quản lý khác nhau.

2. Về phân loại và nhận diện

• • Nhận diện được các nhóm phương thức giao dịch phổ biến trên thị trường quốc tế.
  • Biết phân biệt giao dịch thông thường với các phương thức đặc thù như: đối lưu, gia công, tái xuất, đấu giá, đấu thầu, giao dịch qua Sở hàng hóa, thương mại điện tử…

Bài học này đóng vai trò bản đồ tổng quan về phương thức giao dịch, làm nền cho các bài sau về hợp đồng, thanh toán, logistics, hải quan và xử lý rủi ro.

1. Vì sao cần hiểu các phương thức giao dịch quốc tế?

Trong thực tế, rất nhiều rủi ro xuất nhập khẩu không đến từ hàng hóa, mà đến từ việc hiểu sai bản chất giao dịch.

Ví dụ:

• Một giao dịch tưởng là mua bán thông thường, nhưng thực chất là tạm nhập – tái xuất
• Một hợp đồng tưởng là xuất khẩu, nhưng bản chất là gia công
• Một giao dịch có tiền, nhưng lại mang logic đối lưu hoặc bù trừ
  
  

Khi hiểu sai phương thức giao dịch, hệ quả thường là:

• Kê khai sai loại hình hải quan
• Áp sai chính sách thuế
• Chọn sai phương thức thanh toán
• Hợp đồng không “khớp” với thực tế vận hành
  

Vì vậy, trước khi hỏi “làm thế nào”, người làm XNK cần trả lời được câu hỏi: “Mình đang tham gia phương thức giao dịch nào?”

2. Giao dịch thông thường – Nền tảng của mọi hoạt động Xuất nhập khẩu

Mua bán quốc tế thông thường (Direct Trade)

Đây là phương thức phổ biến nhất, trong đó:

• Bên bán và bên mua trực tiếp giao dịch với nhau
• Hai bên tự đàm phán các điều kiện: hàng hóa, giá, giao hàng, thanh toán
• Quan hệ mua – bán không ràng buộc với các giao dịch khác

Quy trình cơ bản thường gồm:

• Hỏi hàng (Enquiry)
• Chào hàng / Đặt hàng (Offer / Order)
• Hoàn giá (Counter-offer)
• Chấp nhận (Acceptance)
• Xác nhận (Confirmation) → hình thành hợp đồng
  

Đây là logic gốc để hiểu các phương thức khác. Các phương thức đặc thù về sau thực chất đều là biến thể hoặc mở rộng từ giao dịch thông thường.

3. Giao dịch qua trung gian – khi không làm việc trực tiếp

Trong nhiều trường hợp, bên mua và bên bán không giao dịch trực tiếp, mà thông qua bên thứ ba.

Các hình thức trung gian phổ biến:

• Đại lý (Agent): đứng tên giao dịch, hưởng hoa hồng
• Môi giới (Broker): chỉ kết nối, không chịu trách nhiệm kết quả
• Ủy thác mua bán: bên nhận ủy thác giao dịch nhân danh mình

Phương thức này thường được dùng khi:

• Doanh nghiệp chưa hiểu thị trường nước ngoài
• Cần mạng lưới phân phối sẵn có
• Muốn giảm chi phí hiện diện trực tiếp

Khi gặp giao dịch qua trung gian, người làm XNK cần đặc biệt lưu ý:

• Ai là người đứng tên hợp đồng?
• Ai chịu trách nhiệm pháp lý cuối cùng?
• Dòng tiền đi qua ai?

4. Buôn bán đối lưu – Khi tiền không còn làm trung tâm

Buôn bán đối lưu là nhóm phương thức giao dịch trong đó:

• Xuất khẩu gắn liền với nhập khẩu
• Giá trị hàng hóa được cân đối lẫn nhau
• Tiền chỉ đóng vai trò phương tiện tính toán

Các hình thức phổ biến:

• Hàng đổi hàng (Barter)
• Mua đối lưu (Counter-purchase)
• Mua lại sản phẩm (Buyback)
• Bù trừ, chuyển nợ, giao dịch bồi hoàn (Offset)

Phương thức này thường xuất hiện khi:

• Thiếu ngoại tệ
• Muốn cân bằng cán cân thương mại
• Gắn với chuyển giao công nghệ hoặc thiết bị lớn
  

Đây là nhóm phương thức rủi ro cao, đòi hỏi hiểu rõ hợp đồng và cơ chế thanh toán.

5. Gia công quốc tế – Giao dịch không chuyển quyền sở hữu

Gia công quốc tế là phương thức trong đó:

• Bên đặt gia công không mua bán sản phẩm
• Bên nhận gia công chỉ nhận tiền công
• Quyền sở hữu hàng hóa có thể không chuyển giao

Đây là phương thức rất phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt trong:

• Dệt may
• Da giày
• Điện tử

Gia công quốc tế không giống xuất khẩu thông thường, và kéo theo:

• Loại hình hải quan riêng
• Chính sách thuế riêng
• Quản lý nguyên phụ liệu chặt chẽ
  

6. Tái xuất – Giao dịch 3 bên

Tái xuất là phương thức trong đó:

• Doanh nghiệp nhập hàng không để tiêu dùng
• Sau đó xuất lại sang nước thứ ba để hưởng chênh lệch

Các hình thức chính:

• Tạm nhập – tái xuất
• Chuyển khẩu

Đặc trưng của tái xuất:

• Luôn có 3 quốc gia tham gia
• Thường có 2 hợp đồng độc lập nhưng liên quan
• Chịu quản lý chặt về chính sách và thời hạn

7. Các phương thức giao dịch đặc thù khác

Ngoài các phương thức trên, thị trường quốc tế còn có:

• Thương mại điện tử quốc tế: giao dịch qua nền tảng số, hợp đồng điện tử
• Đấu giá quốc tế: một người bán – nhiều người mua, giá cạnh tranh
• Đấu thầu quốc tế: một người mua – nhiều người bán, điều kiện do bên mua đặt ra
• Giao dịch qua Sở giao dịch hàng hóa: mua bán hợp đồng chuẩn, thường mang tính phòng ngừa rủi ro giá
• Hội chợ – triển lãm: phương thức xúc tiến và tìm kiếm cơ hội giao kết

Mỗi phương thức đều có:

• Logic giao dịch riêng
• Cách hình thành hợp đồng khác nhau
• Mức độ rủi ro khác nhau

8. Kết bài – Điều người học cần ghi nhớ

Các phương thức giao dịch quốc tế không tồn tại ngẫu nhiên, mà phản ánh:

• Điều kiện thị trường
• Năng lực tài chính
  
• Chính sách quản lý
• Lịch sử thương mại

Sau bài học này, người học chưa cần nhớ chi tiết từng phương thức, nhưng cần:

• Nhận diện được mình đang ở phương thức nào
• Hiểu rằng mỗi phương thức kéo theo cách làm khác
• Biết khi không chắc thì phải dừng lại và hỏi đúng người

Bài học này là nền tảng để người học tiếp tục tiếp cận:

• Hợp đồng ngoại thương
• Thanh toán quốc tế
• Logistics & hải quan
• Quản trị rủi ro trong XNK

Chọn HP Toàn Cầu làm đơn vị logistics xuất nhập khẩu của bạn?

HP Toàn Cầu là đơn vị uy tín hàng đầu trong lĩnh vực giao nhận quốc tế tại Việt Nam